ECB cho rằng các giao thức DeFi hàng đầu thực chất mang tính tập trung ngầm

Một báo cáo nghiên cứu dạng working paper mới được công bố, do Ngân hàng trung ương Châu Âu (ECB) tài trợ, đang vấp phải nhiều chỉ trích từ giới chuyên gia pháp lý liên quan đến cách tiếp cận trong việc đo lường mức độ phi tập trung của lĩnh vực crypto.

Báo cáo cho rằng các giao thức tài chính phi tập trung (DeFi) hàng đầu thực chất lại có mức độ tập trung quyền lực cao hơn so với kỳ vọng. Tuy nhiên, theo luật sư Bill Hughes của Consensys, kết luận này dựa trên dữ liệu chưa đầy đủ và đặt ra một tiêu chuẩn pháp lý gần như không thể đạt được đối với toàn ngành.

Ông Hughes nhận định rằng nghiên cứu thiếu một tiêu chuẩn khách quan để đánh giá mức độ phi tập trung: các con số được đưa ra, nhưng việc diễn giải lại mang tính chủ quan của tác giả về vị trí của từng giao thức trên “thang đo” tập trung – phi tập trung.

Quyền lực tập trung trong các giao thức lớn?

Nghiên cứu tập trung phân tích cấu trúc quản trị của các giao thức DeFi nổi bật như Aave, MakerDAO, Ampleforth và Uniswap.

Kết quả cho thấy quyền biểu quyết thực tế có xu hướng tập trung cao, dù token quản trị được phân phối trên nhiều địa chỉ ví. Cụ thể:

• 100 holder lớn nhất nắm giữ hơn 80% tổng nguồn cung token quản trị của cả bốn giao thức
• 5 ví lớn nhất kiểm soát từ 36% đến 59% nguồn cung
• Phần lớn người tham gia bỏ phiếu là các đại diện ủy quyền (delegate), thay vì người dùng cuối có thể xác định danh tính

Theo nhóm nghiên cứu, cấu trúc này tạo ra một hệ thống thiếu minh bạch, nơi một số ít thực thể—thường có liên hệ trực tiếp với các giao thức—có khả năng tập trung quyền lực.

Tranh cãi về tiêu chuẩn “phi tập trung thực sự”

Ông Hughes chỉ trích mạnh cách diễn giải dữ liệu mang tính chủ quan của báo cáo. Ông cho rằng nghiên cứu không đưa ra được một chuẩn mực khách quan, mà chỉ phản ánh quan điểm cá nhân của nhóm tác giả.

Đáng chú ý, báo cáo định nghĩa “phi tập trung thực sự” là các phần mềm hoạt động hoàn toàn tự động và gần như không thể thay đổi (immutable). Theo ông Hughes, tiêu chuẩn này gần như không có dự án hiện tại nào đáp ứng được, từ đó vô tình thu hẹp đáng kể phạm vi mà cơ quan quản lý có thể xem là nằm ngoài kiểm soát.

Hạn chế dữ liệu và độ tin cậy

Ngoài ra, nghiên cứu cũng bị đặt dấu hỏi về độ tin cậy của dữ liệu. Bộ dữ liệu được thu thập thủ công từ các nguồn công khai và mang tính ẩn danh, dẫn đến nhiều “điểm mù” đáng kể.

Ông Hughes nhận xét rằng chính nhóm tác giả cũng thừa nhận khả năng thiếu sót hoặc sai lệch dữ liệu, cho thấy rủi ro “dữ liệu đầu vào kém dẫn đến kết quả đầu ra kém”.

Tổng thể, báo cáo đã làm dấy lên tranh luận lớn trong cộng đồng về cách định nghĩa và đo lường tính phi tập trung—một yếu tố cốt lõi nhưng vẫn chưa có chuẩn mực thống nhất trong ngành tài sản số.