Sàn giao dịch tiền mã hóa - Phân tích chi tiết 《Luận Ngữ》: Gửi đến tất cả những người hiểu sai về Khổng Tử - Khổng Tử nói: Người có thể mở rộng đạo, không phải đạo mở rộng người

Khổng Tử nói: Người có thể mở rộng Đạo, không phải Đạo mở rộng con người.

Giải thích chi tiết: Câu này có phần khác biệt so với câu trước, nghĩa đen rất đơn giản. “Hồng” nghĩa là “làm rạng rỡ, mở rộng”. “Người có thể hồng Đạo, không phải Đạo hồng người”, nghĩa là “người có thể làm cho Đạo rạng rỡ, chứ không phải Đạo làm cho người rạng rỡ”. Tuy nhiên, những câu đơn giản về mặt nghĩa đen thường lại phức tạp trong hiểu biết. Câu đơn giản này lại xác định quan điểm cơ bản của “Luận Ngữ”, của Nho giáo về mối quan hệ giữa “nhân” và “đạo”.

Có một truyền thống rất xấu, luôn tìm kiếm “Đạo” trong những thứ vô hình mơ hồ. Trò chơi này, hàng nghìn năm đã luôn lừa dối những kẻ trộm tâm không chết. Còn đối với “Luận Ngữ”, đối với Nho giáo, trò chơi này là vô hiệu. Nho giáo luôn hướng về thế giới hiện thực, bất kể “Đạo” là gì, cuối cùng đều phải quy về “trách nhiệm của con người”. Trong “Luận Ngữ”, “Đạo” chỉ đề cập đến “đạo của Thánh nhân”, chỉ liên quan đến thế giới hiện thực, chỉ liên quan đến “người không giận” trong thế giới này. Bất kỳ trò chơi nào mù quáng đuổi theo vô hình mơ hồ đều chỉ là trò chơi.

Còn có một truyền thống còn tồi tệ hơn, đó là dùng “Đạo” để áp đặt “nhân”, mô tả “Đạo” như một viễn cảnh vô hình mơ hồ, rồi để thực tại “nhân” làm nền cho viễn cảnh đó. Cái này còn tàn nhẫn hơn “Một tướng thành công, vạn xác chết”. Cái sau ít nhất còn có “một tướng thành công” để mọi người chửi rủa. Còn khi cố ý hoặc vô ý biến “Đạo” thành một viễn cảnh vô hình mơ hồ, thì ngay cả sự chửi rủa đối với nó cũng trở thành những tình tiết ngu xuẩn trong trò giả dối này. Bi kịch ngu xuẩn này liên tục lặp lại trong lịch sử.

Nhưng so với hai loại trên, thì hai loại kia còn nhẹ nhàng hơn. Trong lịch sử, luôn có những người như vậy, họ tự xưng là “người đạt Đạo”, “người hành Đạo”, tự coi mình là đại diện của “Đạo”, họ trở thành thần thánh trong nhân gian, họ ban hành luật pháp nhân gian, mọi điều trái với họ đều trở thành đại nghịch bất đạo. Trong lịch sử, loại người này không thiếu, nhưng thường là vẻ mặt đạo mạo, dáng vẻ cứu dân khỏi lửa lụt, trong thâm tâm lại làm đủ mọi chuyện không thể nhìn thấy “người”. Những người “dùng đạo để ra lệnh cho mọi người”, còn ít sao? Và “Đạo” là đại đạo, là công lý, không phải là con đường nhỏ, con đường riêng của ai đó hay nhóm người nào. Chỉ có “người” mới có thể làm cho “Đạo” rạng rỡ, rời bỏ “người” thì không có “Đạo” nào để làm cho “người” rạng rỡ.

Việc thể hiện của “Đạo” là sự xuất hiện của “người” trong hiện thực, trong hiện tại, không rời khỏi đó, chỉ có thể là viễn cảnh mơ hồ vô hình, hoàn toàn không liên quan gì đến “Đạo của Thánh nhân” trong “Luận Ngữ” và Nho giáo. Ở đây, chúng ta rõ ràng hơn khi thấy rõ sự khác biệt căn bản giữa “Luận Ngữ”, Nho giáo và các trường phái phương Tây như Platon, Thiên Chúa giáo, Chủ nghĩa khoa học. Đối với các trường phái này, “Đạo có thể hồng người”, trong Platon “Đạo” là ánh sáng của lý trí, trong Thiên Chúa giáo “Đạo” là Chúa Trời, trong Chủ nghĩa khoa học “Đạo” là khoa học; còn đối với “Luận Ngữ”, Nho giáo, thì là “người có thể hồng Đạo”, ánh sáng của lý trí, Chúa Trời, khoa học đều không thể tách rời khỏi “người”, không có “người”, những thứ gọi là “Đạo” này đều vô nghĩa. Chính nhờ tinh thần này của “Luận Ngữ”, Nho giáo mà các tôn giáo phương Tây chưa từng thực sự rực rỡ tại Trung Quốc.

Có người có thể hỏi, như vậy có phải “Luận Ngữ”, Nho giáo phủ nhận quy luật khách quan không? Thực ra, câu hỏi này dựa trên một tiền đề là một cách tư duy của phương Tây. Đối với “Luận Ngữ”, Nho giáo, sự tồn tại hay không của quy luật khách quan không phải là điều kiện tiên quyết, dù có hay không, đều là trách nhiệm của “người”. Trong mô hình “Thiên địa nhân”, quy luật khách quan thuộc về phạm trù “thiên địa”, tạo thành sân khấu để “người” thể hiện. Ví dụ, đối với “người” là diễn viên, bất kể sân khấu như thế nào, diễn hay là điều quan trọng nhất, và diễn viên giỏi, dù sân khấu ra sao, đều tận dụng tối đa điều kiện hiện tại, thực tế của sân khấu đó. “Luận Ngữ”, Nho giáo không phủ nhận sự tồn tại của quy luật khách quan, nhưng điều này chỉ tạo thành sân khấu cho hoạt động của “người”, không tạo thành biểu hiện, thể hiện của “người”. Đối với “Luận Ngữ”, Nho giáo, “Đạo” chỉ đặc biệt đề cập đến “đạo của Thánh nhân” trong thế giới hiện thực, trong hiện tại, chứ không phải là những thứ như bản thể, nguyên lý, quy luật như người ta thường hiểu. Điều này, đối với những người đã bị ảnh hưởng quá lớn bởi tư duy phương Tây, cần phải nhấn mạnh nhiều lần.

Có người quy Nho giáo vào mô hình “chủ nghĩa nhân văn” của phương Tây, hoàn toàn là sai lầm. “Người” trong Nho giáo là dựa trên cấu trúc vũ trụ “thiên địa nhân” mà nói, không cần một chủ nghĩa “người dựa trên con người”. “Chủ nghĩa nhân văn” một khi đã trở thành chủ nghĩa, sẽ mất hết mọi ý tưởng, biến thành trò hề ý thức hệ. Còn dùng mô hình “cấu trúc” của phương Tây để xem xét cấu trúc “thiên địa nhân” trong Nho giáo, cũng là sai lầm. “Người” trong cấu trúc “thiên địa nhân” không phải là một thành phần cấu thành, mà là sự thể hiện, “thiên địa” chỉ là sân khấu thể hiện của “người”, tất cả đều là hiện tại, hiện thực. Ở đây, “người” có hai ý nghĩa: một là người quân tử “nghe, thấy, học, hành” theo “đạo của Thánh nhân”, một là người “chưa biết” không thể “nghe, thấy, học, hành” theo “đạo của Thánh nhân”. Hai loại người này tạo thành tất cả mọi người, theo thuật ngữ hiện đại, là tất cả những người cấu thành xã hội.

Vì vậy, dựa trên hai ý nghĩa khác nhau của “người”, “người có thể hồng Đạo, không phải Đạo hồng người”, phải hiểu ít nhất từ hai khía cạnh: Thứ nhất, đối với những “quân tử” “nghe, thấy, học, hành” theo “đạo của Thánh nhân”, thì “nghe, thấy, học, hành” của họ có thể làm cho “đạo của Thánh nhân” được thể hiện, nổi bật, nhưng không phải là “nghe, thấy, học, hành” của họ “làm cho mình cao hơn người khác”, trở thành những “tinh anh”, thậm chí lấy danh nghĩa “đạo của Thánh nhân” để hành “đạo riêng”; Thứ hai, đối với những “người chưa biết” không thể “nghe, thấy, học, hành” theo “đạo của Thánh nhân”, thì việc thể hiện, nổi bật của “đạo của Thánh nhân” không thể rời khỏi họ, biến thế giới “người chưa biết” thành thế giới “người không giận”, không thể rời khỏi “người chưa biết”, và không thể dùng một “đạo của Thánh nhân” trừu tượng, vô hình để lợi dụng “người chưa biết”, biến họ thành nền cho một “đạo của Thánh nhân” trừu tượng, vô hình.

“Người có thể hồng Đạo, không phải Đạo hồng người”, về căn bản chỉ có một điểm, đó là “Đạo” không phải là mục đích, chỉ có “người” mới là mục đích, chỉ có “người” trong thực tại mới là mục đích, tất cả đều lấy cái gọi là “Đạo vô hình vô dạng” làm mục đích, lấy “người” thực tế làm phương tiện của “nghe, thấy, học, hành” theo “đạo của Thánh nhân”, đều trái ngược với “Luận Ngữ”. Đối với “Luận Ngữ”, Khổng Tử, Nho giáo, “người” là bắt đầu, cũng là mục đích, còn “Đạo” chỉ là phương tiện, ngay cả “đạo của Thánh nhân” cũng chỉ là cách để biến thế giới “người chưa biết” thành thế giới “người không giận”, từ đầu đến cuối đều không thể tách rời “người”. “Đạo” là “người” hành động, chứ không phải “người” hành động theo “Đạo”; “Đạo” làm rạng rỡ “người”, chứ không phải “người” làm rạng rỡ “Đạo”. Chỉ khi hiểu theo cách này, ta mới có thể phần nào hiểu rõ “người có thể hồng Đạo, không phải Đạo hồng người”.

Và con người bị vứt bỏ không căn cứ, bị ném vào thế giới này, chính là hiện tại của con người, chính là trách nhiệm của con người, điều này tạo thành vị trí của con người, và con người “không có vị trí mà sinh ra bản thân, không có bản thân mà sinh ra vị trí”, mới có sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, mới có sự tồn tại và phát triển của cá thể. Ở đây không có bi kịch, không có hài kịch, không có chính kịch, không có người, không có trời đất, cũng không có sân khấu thể hiện của con người, thì làm sao có bi kịch, hài kịch, chính kịch? Bi kịch, hài kịch, chính kịch chỉ là sự thể hiện vị trí của cuộc đời “không có vị trí mà sinh ra bản thân, không có bản thân mà sinh ra vị trí”, ở đây, những giả định về lý trí, cảm xúc, không có người, thì làm sao có lý trí, cảm xúc? Chỉ có trách nhiệm, trách nhiệm của con người, trước hết là trách nhiệm với “người”, từ đó mới có những mâu thuẫn như vui, buồn, cảm xúc, trí tuệ, quan điểm, dục vọng, v.v… Chỉ như vậy, ta mới có thể hiểu rõ hơn về “người có thể hồng Đạo, không phải Đạo hồng người”. **$HOOK **