a16z Crypto: Làm thế nào để kinh doanh trong nền kinh tế của các AI Agent?

文章作者：a16z crypto, SamBroner

文章编译：Block unicorn

Mở đầu

Dưới góc nhìn của một du khách dạo chơi trên chợ, bạn sẽ thấy một cảnh tượng sôi động: mọi người tấp nập, chăm chú nhìn hàng hóa, so sánh các mặt hàng, thưởng thức món ăn, mặc cả với các người bán hàng, trao đổi tiền tệ. Đó có vẻ như là những giao dịch nhỏ lẻ — mỗi tương tác là một cuộc đàm phán nhỏ, niềm tin được duy trì qua tiền mặt, hoặc giá trị được trao đổi qua thẻ ngân hàng.

Nhưng đó không phải cách hầu hết các giao dịch tại chợ hoạt động. Nhìn kỹ hơn: phần lớn người tham gia là người địa phương, họ có mục đích rõ ràng khi đến các thương nhân yêu thích của mình. Chủ quán ăn sẽ ghé thăm bạn bè, người bán thịt, người bán cá và nông dân. Thợ may sẽ đến các thợ sửa chữa, thợ dệt và thợ thủ công. Tất cả đều sử dụng tín dụng.

Khi chúng ta bàn về cách các đại lý thông minh sẽ thanh toán, chúng ta thường vô thức nghĩ theo góc nhìn của du khách.

Nhưng đại lý thông minh sẽ thể hiện giống như người địa phương hơn. Sự khác biệt giữa đại lý thông minh và con người nằm ở đặc tính — sao chép vô hạn, phân bổ nguồn lực linh hoạt, chi phí khởi tạo bằng không — điều này có nghĩa là một số ít đại lý thông minh có thể chiếm ưu thế trong các thị trường phân khúc. Ngay cả khi việc tạo ra đại lý thông minh ngày càng dễ dàng hơn, các mối quan hệ xã hội, đối tác hợp tác và niềm tin vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra trải nghiệm người dùng thành công. Các đại lý thông minh chiếm ưu thế không cần các kênh thanh toán của du khách, mà họ cần các mối quan hệ nhà cung cấp, vốn lưu động và tín dụng. Đại lý thông minh có thể hướng dẫn du khách (tức là bạn) tiến bước.

Điều này cụ thể nghĩa là gì? Khi các đại lý thông minh tích hợp thành nền tảng thương mại, phương thức thanh toán của chúng phải chuyển từ kênh bán lẻ sang các điều khoản B2B đã thỏa thuận trước và tín dụng, trong khi các kênh thanh toán hiện tại chưa thể đáp ứng hoàn toàn nhu cầu này. Nếu các doanh nhân có thể xây dựng các giải pháp xuất sắc cho các kịch bản thanh toán thế hệ tiếp theo (ví dụ: đại lý thông minh, thanh toán luồng, giao dịch tần suất cao, số lượng nhỏ toàn cầu), thì các kênh thanh toán thế hệ tiếp theo (ví dụ: stablecoin) sẽ có cơ hội phát triển.

Bài viết sẽ thảo luận về quan điểm này qua ba khía cạnh: sự khác biệt giữa đại lý thông minh và con người, ảnh hưởng của các khác biệt này đến chiến lược thanh toán; những hạn chế của các phương pháp hiện tại; và các yếu tố cần thiết để xây dựng thành công các kênh thanh toán thế hệ mới.

Sự khác biệt giữa đại lý thông minh và con người

Để hiểu mối quan hệ giữa đại lý thông minh và thanh toán, ta phải xem xét hai câu hỏi: hành vi của đại lý thông minh sẽ giống con người hay doanh nghiệp? Đại lý thông minh sẽ hướng tới lợi ích dài hạn hay lợi ích ngắn hạn?

Đại lý thông minh sẽ giống doanh nghiệp hơn, xây dựng các mối quan hệ dài hạn với nhà cung cấp và đối tác. Đại lý thông minh là các cá thể tùy chỉnh nhẹ dựa trên kiến trúc doanh nghiệp lớn — ví dụ, một hướng dẫn viên hoàn hảo do công ty du lịch có mạng lưới rộng cung cấp, hoặc các nhượng quyền có thể điều chỉnh dịch vụ theo khẩu vị địa phương mà không cần đàm phán lại chuỗi cung ứng.

Tại sao đại lý thông minh lại thể hiện như doanh nghiệp?

Trước tiên, trải nghiệm tốt nhất bắt nguồn từ thiết kế cẩn thận. Tôi không muốn một đại lý thông minh còn đang thương lượng, so sánh giá, đàm phán điều khoản khi thanh toán. Tôi muốn một đại lý đã hoàn tất các công đoạn này — hiểu rõ nhà cung cấp nào đáng tin cậy, đã đàm phán giá trước, có thể thanh toán ngay lập tức. Đó mới là mối quan hệ thương mại, chứ không phải giao dịch du lịch.

Thực tế, các đại lý con người đã tồn tại từ lâu: đại lý du lịch là một ví dụ, nhưng các đại lý văn học, đại lý biểu diễn, nhà phân phối đồng hồ, môi giới bất động sản… đều là những ví dụ khác. Các đại lý xây dựng các mối quan hệ đa vòng quan trọng — với nhà xuất bản, công ty sản xuất, nhà phân phối đồng hồ hoặc tổ chức cho vay thế chấp — và mỗi giao dịch đều dựa trên các mối quan hệ này.

Thứ hai, đại lý thông minh có thể sao chép vô hạn, nhưng quy mô kinh doanh (và lợi thế của nó) thì không thể sao chép. Các đại lý thông minh xuất sắc sẽ tận dụng tối đa các lợi ích của quy mô: chi phí tính toán thấp hơn, giá nhà cung cấp tốt hơn, tích hợp sâu hơn, các thành phần có độ chắc chắn cao hơn. Quy mô mang lại lợi thế lớn hơn. Một đại lý du lịch đặt 1 triệu vé máy bay mỗi năm sẽ có điều khoản tốt hơn so với một đại lý chỉ đặt 10 vé mỗi năm từ hãng hàng không.

Chúng ta đã thấy xu hướng này rõ ràng. Chỉ có ChatGPT mới có đủ các kênh để đàm phán hợp tác với Shopify, Amazon, Expedia… Các startup nhỏ hơn chỉ có thể dùng trình duyệt tự động hoặc API reverse engineering, đồng thời phải trả phí bán lẻ cao.

Đây là lý do tại sao các đại lý thông minh sẽ tích hợp hoặc ít nhất dựa trên các nền tảng lớn hơn. Dễ xây dựng nhưng lợi ích kinh tế quyết định số lượng đại lý trong từng lĩnh vực phải hạn chế ở mức thấp — mỗi đại lý cần xây dựng mối quan hệ sâu với nhà cung cấp, có đủ lợi nhuận để tái đầu tư nâng cao trải nghiệm người dùng. Thêm nữa, các đại lý độc quyền trong lĩnh vực có mối quan hệ sâu với nhà cung cấp có thể phối hợp với đại lý người dùng để đạt hiệu quả tối ưu.

Hai dạng mối quan hệ thanh toán

Nếu đại lý thông minh hoạt động như doanh nghiệp, thì cần thiết kế hai dạng mối quan hệ thanh toán: Người dùng → đại lý, và đại lý/ nền tảng đại lý/ hướng dẫn viên → nhà cung cấp.

Người dùng trả phí cho đại lý — qua đăng ký, trả theo nhiệm vụ, tín dụng hoặc cấp quyền truy cập vào tài khoản người dùng. Đại lý thanh toán qua các điều khoản B2B đã thỏa thuận, giá theo khối lượng, hóa đơn 30 ngày hoặc qua các đại lý phụ tới nhà cung cấp. Theo các khoản chi tiêu hiện tại của doanh nghiệp, thỉnh thoảng đại lý thanh toán qua kênh bán lẻ, nhưng phần này chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng chi.

Đây chính là thực tế hoạt động của thẻ tín dụng ngày nay: tổ chức phát hành thẻ xây dựng mối quan hệ bán lẻ với khách hàng, chịu rủi ro, thiết kế các chương trình thưởng cá nhân, cung cấp hạn mức tín dụng. Các tổ chức chấp nhận thanh toán xây dựng mối quan hệ thương mại với thương nhân, đàm phán điều khoản, thực hiện chuyển khoản quy mô lớn, xử lý các vấn đề về vốn lưu động phức tạp.

Đại lý thông minh và thẻ tín dụng: Sự phù hợp kiểu McKinsey

Như nhiều người đã nói, thẻ tín dụng thực ra là một sản phẩm thanh toán khá hợp lý cho đại lý thông minh. Thẻ tín dụng được chấp nhận rộng rãi; các khoản thanh toán từ 20 USD đến 1000 USD được xem là hợp lý; và thẻ tín dụng có các chức năng tranh chấp, hủy bỏ và số hóa tích hợp.

Thẻ tín dụng còn cung cấp hóa đơn hàng tháng — giúp người tiêu dùng hiểu rõ các khoản chi tiêu của mình — và khi đại lý thông minh thay thế các trò chơi iPad của trẻ em thành các khoản chi tiêu bất ngờ, ý tưởng này sẽ còn được hoàn thiện hơn nữa.

Tuy nhiên, có hai vấn đề: Thứ nhất, công nghệ thẻ tín dụng về mặt kỹ thuật khá kém phù hợp với đại lý thông minh. Thứ hai, mô hình phí thu đã khiến ngành thẻ tín dụng rơi vào cái bẫy của nhà đổi mới sáng tạo.

Công nghệ thẻ tín dụng khó nâng cấp

Hầu hết công nghệ thẻ tín dụng đều dựa trên thao tác thủ công: cần có người phê duyệt, giao diện người dùng, và các phương thức thanh toán truyền thống (trả một lần, đăng ký). Stripe Link, Visa 3D và hàng chục sản phẩm ảo hóa thẻ khác — cho phép bạn lưu thẻ để mua hàng sau hoặc đăng ký thẻ để thanh toán định kỳ — đều đã hoạt động tốt, nhưng quá trình phát triển của công nghệ này đã kéo dài 15 năm.

Việc áp dụng đại lý thông minh diễn ra quá nhanh, khiến hàng nghìn nhà cung cấp dịch vụ thanh toán (PSP), máy POS, thương nhân và thiết bị đầu cuối khách hàng không thể chậm lại để nâng cấp giao diện, khả năng lập trình và phát hiện gian lận phù hợp với quy trình thanh toán mới.

Thẻ tín dụng không phù hợp cho giao dịch lớn và nhỏ

Hãy tưởng tượng, đại lý thông minh chuyển tiền cho nhà cung cấp dịch vụ tính toán hoặc thanh toán phí API nhỏ. Cả hai hình thức này đều không thể thực hiện qua kênh thanh toán thẻ tín dụng. Thứ nhất, Visa không hỗ trợ thanh toán dưới 1 cent; thứ hai, mô hình kinh tế của họ dự kiến phí cố định 30 cent. Visa có thể phát triển công nghệ thanh toán luồng hoặc nhỏ, nhưng để các bên liên quan thích nghi với mức thu nhập thấp hơn sẽ khó hơn nhiều.

Thêm vào đó, thẻ tín dụng đang rơi vào cái bẫy của nhà đổi mới sáng tạo. Mặc dù thanh toán qua đại lý thông minh có các đặc điểm về mối quan hệ và nhu cầu người dùng tương tự như thẻ tín dụng, nhưng các khoản thanh toán thường vượt quá phạm vi 20-1000 USD. Thậm chí, nhiều giải pháp ban đầu liên quan đến việc thanh toán API khó hoàn tiền hoặc dễ bị chuyển nhượng (gian lận). Thẻ tín dụng không phải là không thể, nhưng cái bẫy của nhà đổi mới sáng tạo đã lâu dài làm suy yếu các doanh nghiệp hiện tại.

Ngay cả khi bỏ qua thẻ tín dụng, các kênh thanh toán truyền thống vẫn sẽ giữ vị trí trong tương lai.

Các phương thức thanh toán hiện tại vẫn còn giá trị

Khi đại lý thông minh tích hợp thành các nền tảng thương mại, phần lớn các khoản chi lớn sẽ chuyển sang các điều khoản B2B đã thỏa thuận trước: hóa đơn, thanh toán 30 ngày, chiết khấu và hạn mức tín dụng. Trong thế giới đó, “kênh thanh toán” có thể là bất cứ thứ gì — thường là các giao dịch bù trừ không đồng bộ qua các kênh truyền thống, có phần nhàm chán. Phí sẽ được phân bổ trong các giao dịch lớn hơn, và vốn lưu động có thể được thương lượng giữa các bên.

Tuy nhiên, không gian hoạt động của đại lý thông minh không chỉ dừng lại ở đó. Hiện nay, đại lý thông minh đã xuất hiện và hoạt động trong các lĩnh vực mà các phương thức thanh toán truyền thống khó phát huy tác dụng: ví dụ, hợp tác lần đầu, thanh toán xuyên biên giới, đơn giản hóa quy trình đối soát phức tạp, mô hình đại lý-nhà cung cấp mới, thanh toán tức thì để giảm chi phí vay mượn, và các khoản vay nhỏ.

Trong các kịch bản này, stablecoin là phương thức thanh toán tốt hơn, và quan trọng hơn, xây dựng các chức năng thế hệ tiếp theo dựa trên tiền tệ có thể lập trình dễ dàng hơn nhiều so với dựa trên hạ tầng truyền thống. Các mối quan hệ hợp tác mới dựa trên stablecoin sẽ dần chuyển sang các mối quan hệ cũ tiếp tục dùng stablecoin. Khi các nền tảng thanh toán bằng stablecoin ra đời toàn diện, stablecoin (hiện đã rẻ hơn, nhanh hơn, toàn cầu hơn) có khả năng chiếm vị trí ngày càng lớn trong danh mục thanh toán.

Công nghệ thanh toán mới mang lại cơ hội

Để dự đoán xu hướng tương lai, ta cần chú ý đến các công nghệ phù hợp nhất với các ứng dụng đang phát triển không ngừng.

Stablecoin — một loại tiền tệ nhanh hơn, rẻ hơn, toàn cầu hơn, được hỗ trợ bởi các tài sản thanh khoản chất lượng cao theo tỷ lệ 1:1 — là một nền tảng mới, có thể đáp ứng các lĩnh vực kinh doanh còn thiếu dịch vụ, như thanh toán quốc tế và thanh toán luồng. Điều quan trọng là, stablecoin là có thể lập trình. Các chức năng như tranh chấp, thanh toán theo tháng (hoặc theo giờ), tín dụng, ủy thác và thanh toán theo điều kiện có thể mở rộng linh hoạt để hỗ trợ nhiều ứng dụng mới. Khác với ngân hàng hoặc thanh toán qua thẻ tín dụng, thanh toán bằng stablecoin dễ dàng tích hợp vào API, cơ sở dữ liệu và hệ thống thanh toán của đại lý, giúp đơn giản hóa đáng kể quy trình đối soát, phê duyệt và đăng ký — điều này đặc biệt quan trọng đối với các startup muốn xây dựng mô hình đại lý.

Về mặt thực tế, stablecoin giải quyết vấn đề về hiệu quả kinh tế đơn vị của thẻ tín dụng trong các tình huống cực đoan. Nó không có phí tối thiểu 30 cent, giúp tránh các khó khăn trong thanh toán nhỏ. Nó cũng không bị ảnh hưởng bởi phí chuyển khoản lớn trong các giao dịch lớn. Đại lý thông minh thanh toán cho nhà cung cấp dịch vụ tính toán mỗi giây 0.001 USD, trong khi nhà sản xuất cần thanh toán hóa đơn nhà cung cấp trị giá 50.000 USD — cả hai có thể dùng chung một kênh thanh toán. Sự linh hoạt này rất quan trọng đối với các kỹ sư và doanh nhân khi xây dựng nền tảng tiếp theo.

Xây dựng hạ tầng stablecoin nhiều hơn nữa

Ý kiến phản đối phổ biến nhất về stablecoin là chi phí nạp/rút cao. Đối với du khách chưa quen dùng stablecoin, điều này đúng, nhưng nếu có hướng dẫn viên hoặc đại lý thông minh đi cùng, vấn đề sẽ được giải quyết. Hướng dẫn viên có thể giúp du khách đổi tiền, thực hiện các giao dịch cần thiết chính xác và tiết kiệm phí.

Khi chúng ta tích hợp chức năng thanh toán hóa đơn và tranh chấp vào dịch vụ hướng dẫn dùng stablecoin, hệ thống sẽ gần như lý tưởng hơn.

Hãy tưởng tượng cảnh đi mua sắm tại trung tâm thương mại. Bạn duyệt qua nhiều cửa hàng, thêm hàng vào giỏ, rồi thanh toán một lần cho một hóa đơn tổng hợp. Nền tảng sẽ xử lý việc phân chia tiền cho từng nhà cung cấp. Đại lý thông minh cũng cần một mô hình tương tự: một cái nhìn thống nhất, thể hiện các ý định mua hàng từ nhiều nhà cung cấp, và có thể phê duyệt hàng loạt đơn hàng chỉ bằng một cú nhấp. Người dùng sẽ thấy “đại lý thông minh của bạn muốn đặt vé máy bay, khách sạn và thuê xe”, thay vì phải trải qua ba quy trình thanh toán riêng biệt. Nền tảng đại lý sẽ xử lý các mối quan hệ với nhà cung cấp, còn người dùng chỉ cần duyệt, phê duyệt hoặc phản đối các giao dịch.

Thẻ tín dụng rất tốt trong tranh chấp, nhưng các kênh thanh toán mới cần mở rộng dựa trên đó. Khi lợi nhuận của hàng hóa cao hoặc dễ hoàn trả, tranh chấp là cách xử lý thuận tiện nhất. Ví dụ, các chuyến bay hủy trong vòng 24 giờ, dịch vụ đăng ký chưa bắt đầu, hàng xa xỉ có lợi nhuận cao — nhà cung cấp có thể chấp nhận hoàn tiền. Nhưng các mô hình đại lý ban đầu thường là các mặt hàng kỹ thuật số có lợi nhuận thấp như tài nguyên tính toán, API, hoặc dịch vụ giao đồ ăn.

Tóm lại

Đại lý thông minh sẽ không thanh toán như du khách, mà sẽ thanh toán như người địa phương — qua các mối quan hệ, hạn mức tín dụng và khách quen. Điều này có nghĩa là dòng tiền thực sự sẽ diễn ra qua các điều khoản B2B đã thỏa thuận trước, chứ không qua thẻ tín dụng. Thật ra, các điều khoản B2B đã thỏa thuận trước không cần kênh thanh toán mới. Các lớp thanh toán có thể là chuyển khoản ngân hàng, ACH, hoặc các chuyển khoản hàng loạt nhàm chán. Các phương thức truyền thống đã đủ dùng cho các mối quan hệ hợp tác đã thiết lập.

Tuy nhiên, chúng ta đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. Các đại lý thông minh đang xuất hiện, các nhà sáng lập đang xây dựng hệ thống của họ, và họ cần các phương thức thanh toán có thể hoạt động ngay lập tức, chứ không phải chờ đợi công nghệ thẻ tín dụng được nâng cấp qua nhiều năm. Thẻ tín dụng chưa sẵn sàng: chi phí cao cho các khoản nhỏ, khó đối soát, mắc nợ công nghệ, và yếu tố con người dễ gây gian lận. Stablecoin đã trưởng thành. Chúng có thể lập trình, toàn cầu, dễ đối soát với dịch vụ số, và dễ tích hợp vào API, hệ thống thanh toán của đại lý. Ngay cả khi chưa có các thỏa thuận thương mại hoặc điều khoản B2B phức tạp, chúng đã có thể hoạt động từ ngày đầu.

Đây là thời điểm then chốt. Các startup xây dựng đại lý thông minh ngày nay sẽ chọn các công cụ có thể vận hành ngay lập tức. Thanh toán có tính dính chặt. Cuối cùng, các mối quan hệ dựa trên stablecoin mới xây dựng sẽ phát triển thành các mối quan hệ cũ vẫn dựa trên stablecoin. Trong vài năm tới, hệ sinh thái sẽ trưởng thành hơn, rào cản gia nhập sẽ giảm, và các hạ tầng còn thiếu như hóa đơn, tranh chấp, tín dụng, phê duyệt hàng loạt, khả năng tương tác sẽ do các startup dựa trên nền tảng mạnh hơn đảm nhiệm.