Bạn có từng tự hỏi tại sao chúng ta cứ thấy những biến động giá điên cuồng trong crypto không? Như là tài sản tăng vọt lên mức cao điên rồ rồi sụp đổ cũng nhanh như vậy. Tôi từng nghĩ đó chỉ là bản chất của thị trường, nhưng hóa ra có một mô hình rõ ràng đằng sau cơn điên này.

Hóa ra những gì chúng ta đang trải qua với bong bóng crypto không hề ngẫu nhiên. Đó là một hiện tượng kinh tế đã được ghi nhận và xảy ra hàng thế kỷ – thậm chí trước khi crypto xuất hiện. Khác biệt là, trong crypto, các chu kỳ này diễn ra nhanh hơn và mạnh hơn.

Vậy chính xác bong bóng crypto là gì? Cơ bản, chúng xảy ra khi ba yếu tố hội tụ: giá cả không phản ánh giá trị thực, sự phấn khích và đầu cơ lớn, và mức độ chấp nhận trong thế giới thực thấp. Tài sản trở thành thứ bóng bẩy mà ai cũng muốn, không phải vì nó hữu ích, mà vì mọi người đều muốn nó. Chu kỳ FOMO điển hình.

Thực ra có một khung lý thuyết cho điều này. Một nhà kinh tế học tên là Hyman Minsky đã phân tích cách hình thành bong bóng thành năm giai đoạn. Đầu tiên là dịch chuyển – mọi người bắt đầu mua theo xu hướng mới. Sau đó là bùng nổ – giá bắt đầu tăng khi nhiều nhà đầu tư đổ vào hơn. Tiếp theo là sự phấn khích – mọi thứ trở nên điên cuồng, giá đạt mức không hợp lý, và không ai còn quan tâm đến các cảnh báo nữa. Sau đó, lợi nhuận bắt đầu được chốt lời – một số tiền thông minh bắt đầu bán ra, những cảnh báo thực tế bắt đầu xuất hiện. Cuối cùng là hoảng loạn – nỗi sợ lan rộng, mọi người chạy khỏi thị trường, và giá sụp đổ.

Nếu nhìn vào lịch sử, bong bóng tài chính không phải là mới. Chúng ta đã có bong bóng Tulip vào những năm 1630, bong bóng Mississippi và South Sea vào năm 1720, bong bóng bất động sản của Nhật Bản những năm 1980, bong bóng Dotcom năm 2000, và khủng hoảng nhà ở năm 2008. Bong bóng crypto cũng theo mô hình này, chỉ là rút ngắn thời gian hơn.

Bitcoin đặc biệt đã trải qua nhiều lần như vậy. Có lần năm 2011, từ $29 lên $2, rồi 2013 đạt $1,152 trước khi giảm xuống còn $211, rồi 2017 đạt $19,475 rồi sụp đổ còn $3,244, và năm 2021 đẩy lên $68,789. Mỗi chu kỳ đều theo mô hình đó.

Điều quan trọng là – việc phát hiện bong bóng crypto không đơn giản. Bạn không thể chỉ nhìn vào giá để xác định. Nhưng có một chỉ số gọi là Mayer Multiple khá hữu ích. Nó đơn giản là giá Bitcoin hiện tại chia cho trung bình động 200 ngày. Khi chỉ số này đạt 2.4, lịch sử cho thấy đó là đỉnh của bong bóng Bitcoin. Mọi chu kỳ lớn – 2011, 2013, 2017, 2021 – Mayer Multiple đều vượt quá 2.4 đúng vào đỉnh.

Điều thú vị là crypto từng bị coi là chỉ toàn hype và đầu cơ. Và đúng, có yếu tố đó thật. Nhưng câu chuyện đang thay đổi. Bitcoin đang chứng minh giá trị của nó như một nơi lưu trữ giá trị, chúng ta thấy sự chấp nhận thực sự trong thanh toán, một số quốc gia coi nó như tiền hợp pháp. Thị trường đã trưởng thành đủ để mọi người bắt đầu phân biệt giữa tiện ích thực sự và đầu cơ thuần túy.

Giá BTC hiện tại quanh $71K với mức ATH là $126K. Việc chúng ta đang ở trong bong bóng hay không, phụ thuộc vào việc các yếu tố cơ bản có đủ để biện minh cho các mức định giá này không. Đó là lý do các chỉ số như Mayer Multiple và việc hiểu rõ bức tranh rộng về sự chấp nhận mới quan trọng. Điểm khác biệt giữa hiện tại và các chu kỳ trước là bong bóng crypto ngày càng ít dựa vào hype phi lý và nhiều hơn vào các chỉ số về sự chấp nhận thực sự và các trường hợp sử dụng trong thế giới thực.