Bạn biết điều gì vẫn khiến tôi ngạc nhiên không? Nhìn lại năm 2021 và nhớ lại cách mọi người tự tin nói rằng lạm phát chỉ là tạm thời. Cục Dự trữ Liên bang, các quan chức Bộ Tài chính, hầu hết các nhà kinh tế—tất cả đều có cùng luận điểm: lạm phát có phải là nhất thời không? Dĩ nhiên là có, họ khẳng định. Chỉ là một số trục trặc chuỗi cung ứng và sự kỳ quặc của đại dịch.

Vậy điều gì thực sự đã xảy ra? Sau khi Cục Dự trữ Liên bang cắt giảm lãi suất về 0 vào năm 2020, họ chuyển sang chiến lược mới: để lạm phát chạy cao hơn một chút so với mục tiêu 2% bình thường của họ. Điều này hợp lý trên lý thuyết trong thời kỳ khủng hoảng. Nhưng rồi nền kinh tế bắt đầu mở cửa không đều, chuỗi cung ứng bị tàn phá hoàn toàn, và chính phủ gửi hàng nghìn đô la trợ cấp cho hàng triệu người Mỹ. Sự kết hợp đó? Công thức cho thảm họa.

Đến mùa xuân năm 2021, CPI đã tăng mạnh. Tháng 4 đạt 4,2%—cao nhất gần 13 năm. Tháng 5 nhảy lên 4,9%, tháng 6 lên 5,3%. Jerome Powell liên tục nói đừng lo lắng. "Những mức tăng một lần này có khả năng chỉ mang lại tác động tạm thời," ông nói với mọi người vào tháng Ba. Janet Yellen dự đoán sẽ giảm vào cuối năm. Thông thái truyền thống rõ ràng như pha lê: lạm phát có phải là nhất thời, hay sẽ kéo dài? Mọi người đều đặt cược vào khả năng tạm thời.

Họ đã hoàn toàn sai lầm.

Đến tháng 12 năm 2021, CPI đã vượt quá 7%. Sáu tháng sau, nó đạt 9%—mức cao nhất trong 40 năm. Và không chỉ xe cũ hay một ngành nào đó. Thực phẩm, năng lượng, nhà ở, tiền lương—mọi thứ đều trở nên đắt đỏ. Tệ hơn nữa, khi tiền lương bắt đầu tăng vọt trong suốt năm 2022, điều đó chỉ thúc đẩy thêm nhu cầu và đẩy lạm phát lên cao hơn. Người lao động cảm thấy nghèo hơn dù họ kiếm nhiều tiền hơn vì lạm phát đã ăn mòn mọi thứ.

Powell cuối cùng thừa nhận sai lầm vào cuối năm 2021. Cục Dự trữ Liên bang chuyển hướng mạnh mẽ. Bốn lần tăng lãi suất trong năm 2022, từ mức 0 lên 2,25-2,5%. Họ bắt đầu thắt chặt định lượng, bơm tiền vào thị trường trái phiếu để đẩy lợi suất lên. Toàn bộ chiến lược hawkish này gần như thừa nhận: không, lạm phát không phải là nhất thời chút nào.

Nguyên nhân gây ra tình trạng hỗn loạn này là gì? Suy thoái chuỗi cung ứng là lớn—đại dịch đã phơi bày rõ ràng độ mong manh của logistics toàn cầu. Một thiếu hụt ở đâu đó lan tỏa khắp nơi. Rồi địa chính trị xảy ra: Nga xâm lược Ukraine khiến giá năng lượng và thực phẩm tăng vọt. Thêm vào đó là các gói kích thích của chính phủ, tạo thành một cơn bão hoàn hảo. Câu hỏi là, lạm phát có phải là nhất thời đã mất uy tín rất nhanh.

Bài học? Đôi khi những gì trông có vẻ tạm thời lại không phải vậy. Sách lược của Fed năm 2021 đã bị viết lại vào năm 2022. Dự báo kinh tế khó hơn nhiều so với vẻ bề ngoài, đặc biệt khi bạn phải đối mặt với nhiều cú sốc cùng lúc. Đối với những ai theo dõi thị trường hồi đó, đó là một bài học đỉnh cao về cách mà sự đồng thuận có thể sai lầm nhanh như thế nào.