Tầm nhìn của Satoshi Nakamoto hoàn toàn sụp đổ! Bitcoin và stablecoin trở thành công cụ của chủ quyền đô la

Bitcoin đã ra đời được 15 năm, thị trường đã phình to gần 4 nghìn tỷ USD, nhưng viễn cảnh thanh toán hàng ngày mà Satoshi ban đầu tưởng tượng hầu như không thành hiện thực. Niềm hy vọng về thanh toán P2P đã chuyển hướng sang stablecoin, tuy nhiên cùng lúc với việc các quy định như Đạo luật GENIUS tại Mỹ và EU MiCA siết chặt, stablecoin không những không thay thế được ngân hàng mà còn trở thành cơ sở hạ tầng kiểu ngân hàng, có thể biến thành SWIFT tiếp theo, trở thành kênh dành riêng cho tổ chức thay vì công cụ tài chính phổ cập.

Bitcoin từ công cụ thanh toán trở thành tài sản đầu cơ

(Nguồn: Dash)

Năm 2008, Satoshi Nakamoto phát hành Bản đề xuất Bitcoin, tiêu đề phụ rõ ràng ghi “Hệ thống tiền mặt điện tử P2P”, hình dung một mạng thanh toán không cần tin cậy trung gian. Tuy nhiên sau 15 năm, Bitcoin đã hoàn toàn lệch khỏi quỹ đạo đó. Phí giao dịch cao (có thể lên đến hàng chục USD trong thị trường tăng giá), tốc độ xác nhận chậm (trung bình 10 phút một khối) và biến động giá mạnh khiến nó không thể đảm nhận vai trò công cụ thanh toán hàng ngày.

Hiện nay, Bitcoin còn giống như “Vàng kỹ thuật số”, trở thành tài sản phòng hộ trong danh mục đầu tư của tổ chức và mục tiêu đầu cơ. Việc ra mắt ETF giao ngay càng củng cố vị thế này, Wall Street đã đóng gói Bitcoin thành sản phẩm tài chính truyền thống thay vì tiền để mua cà phê hay chuyển tiền. Hệ thống thanh toán ban đầu của Satoshi với phí thấp, xác nhận nhanh đã bị hy sinh trong quá trình theo đuổi an toàn phi tập trung.

Dẫn dắt dự án tiền ảo riêng tư Dash, Giám đốc Thương mại Joël Valenzuela chỉ ra rằng, kỳ vọng về thanh toán P2P đã chuyển sang stablecoin. Stablecoin không bị ảnh hưởng bởi biến động giá, giao dịch nhanh, phí thấp, có vẻ gần hơn với ý tưởng tiền mặt điện tử của Satoshi. Tuy nhiên, thực tế lại đi theo hướng ngược lại hoàn toàn.

Khó khăn trong quản lý stablecoin: Từ phi tập trung sang kiểu ngân hàng

Khi các quy định tại Mỹ và châu Âu trở nên nghiêm ngặt hơn, stablecoin đang đối mặt với cuộc khủng hoảng danh tính. Các quy định như Đạo luật GENIUS của Mỹ và MiCA của EU, dù mang lại tính hợp pháp và an toàn cho thị trường, nhưng đồng thời cũng đẩy các nhà phát hành stablecoin vào thế giới của ngân hàng truyền thống. Để đáp ứng yêu cầu về dự trữ, kiểm toán, KYC (xác minh danh tính khách hàng) và thu hồi, bản chất của stablecoin đang thay đổi.

Valenzuela lo ngại rằng, stablecoin có thể biến thành SWIFT tiếp theo, trở thành kênh hiệu quả nhưng thiếu minh bạch dành riêng cho tổ chức, chỉ là cung cấp cho các đối tượng lớn một đường nhanh hơn, không thể thực hiện tài chính phổ cập thực sự. Dữ liệu cho thấy, hơn 60% mục đích sử dụng stablecoin của doanh nghiệp là cho thanh toán xuyên biên giới, chứ không phải cho người tiêu dùng. Xu hướng này cho thấy stablecoin đang lặp lại cấu trúc phân cấp của tài chính truyền thống, các tổ chức lớn hưởng lợi tiện ích còn người dùng bình thường bị loại trừ.

Yêu cầu KYC và kiểm toán theo quy định có nghĩa là nhà phát hành stablecoin phải biết ai đang sử dụng sản phẩm của mình, nguồn vốn đến từ đâu, sẽ đi đâu. Điều này hoàn toàn trái ngược với ý tưởng về tính ẩn danh và chống kiểm duyệt mà Satoshi đề xuất. Thậm chí, để được chấp thuận pháp lý, các nhà phát hành stablecoin buộc phải hợp tác sâu với ngân hàng, gửi dự trữ trong hệ thống ngân hàng, biến stablecoin thành phụ thuộc hạ tầng ngân hàng chứ không phải là kẻ lật đổ.

Việc siết chặt quy định sẽ thay đổi bản chất của stablecoin như thế nào

Yêu cầu minh bạch dự trữ: Nhà phát hành phải giữ dự trữ tiền pháp định 1:1 hoặc tài sản tương đương, định kỳ kiểm toán bởi bên thứ ba

Yêu cầu xác minh danh tính nghiêm ngặt: Quy trình KYC/AML khiến giao dịch ẩn danh trở nên không thể, mỗi giao dịch lớn đều phải báo cáo

Chuẩn hóa cơ chế thu hồi: Người dùng phải thu hồi qua kênh hợp pháp, không thể tự do kiểm soát như Bitcoin

Gia tăng hạn chế xuyên biên giới: Mâu thuẫn pháp lý giữa các khu vực, gây cản trở lưu thông toàn cầu

Arthur Hayes: Stablecoin là Trojan của thống trị đô la

Trader huyền thoại Arthur Hayes trong bài viết “Dust on Crust” đã đưa ra chỉ trích sâu sắc hơn: stablecoin thực chất đã trở thành công cụ để hệ thống tài chính truyền thống thu hút vốn từ thị trường crypto. Lấy ví dụ, các stablecoin do Tether và Circle phát hành đều dựa trên các trái phiếu chính phủ Mỹ trị giá hàng nghìn tỷ USD, biến các công ty này thành những người mua lớn quan trọng để Mỹ tiêu thụ nợ.

Hayes nhận thấy, tại các quốc gia như Argentina, Thổ Nhĩ Kỳ với lạm phát cao, người dân sử dụng USDT như một phương tiện tiết kiệm, hiện tượng này không làm giảm thế thống trị của USD mà còn tăng cường sự thấm nhập của USD vào nền kinh tế toàn cầu, hình thành một dạng đô la hóa từ dưới lên. Ý tưởng của Satoshi là thoát khỏi hệ thống fiat, nhưng stablecoin lại trở thành cầu nối mở rộng hệ thống tiền pháp định vào thế giới crypto.

Điều mỉa mai hơn, việc áp dụng tiền mã hóa lại củng cố quyền kiểm soát tài chính của Mỹ. Khi người dùng toàn cầu đổi tiền địa phương lấy USDT hoặc USDC, thực chất họ đang mua tài sản đô la. Các nhà phát hành stablecoin lại dùng số tiền này đầu tư trái phiếu chính phủ Mỹ, góp phần tài trợ cho chính phủ Mỹ. Hệ thống mà crypto hướng tới để thách thức cuối cùng lại chính là nền tảng mạnh nhất của nó.

Sự lộ diện của các stablecoin phi tập trung và tính bất ổn của chúng

(Nguồn: Trading View)

Trong bối cảnh thị trường tiền pháp định chiếm ưu thế toàn thị trường, một số dự án cố gắng đi theo đúng tinh thần ban đầu của Satoshi. MakerDAO với stablecoin thế chấp quá mức DAI, và Ethena Labs với đồng USD tổng hợp USDe, đều cố gắng dùng tài sản crypto thay vì tiền pháp định để tránh kiểm duyệt ngân hàng. Tuy nhiên, mô hình này gặp nhiều thử thách trong môi trường giao dịch cao tần và thanh khoản thấp.

Ngày 11 tháng 10, thị trường crypto toàn cầu xảy ra vụ cháy khoản 19 tỷ USD, trong đó cặp USDe/USDT trên Binance bị mất giá nghiêm trọng. Điều tra chỉ ra rằng, nguyên nhân liên quan đến cơ chế định giá nội bộ của sàn và sự bốc hơi đột ngột của thanh khoản. Sự kiện này cho thấy, trong thế giới tự động hóa và kiểm soát rủi ro tập trung, “ổn định” thực ra lại rất mong manh.

Stablecoin phi tập trung đang đối mặt với tình thế tiến thoái lưỡng nan: hoặc chấp nhận quy định để trở thành sản phẩm hợp pháp nhưng mất đặc tính phi tập trung, hoặc giữ phi tập trung nhưng không thể cạnh tranh nổi về thanh khoản và trải nghiệm người dùng. Hiện tại, thị trường đang dùng chân để bỏ phiếu chọn phương án đầu tiên.

Di sản của Satoshi và ngã rẽ của tiền mã hóa

Valenzuela cho rằng, vấn đề cốt lõi không nằm ở quy định, mà nằm ở thiết kế. Nếu thiết kế stablecoin không thể thực hiện truyền tải P2P thực sự và bảo vệ quyền riêng tư theo lựa chọn, cuối cùng sẽ chỉ là đóng gói lại hệ thống phân cấp cũ trong một lớp kỹ thuật số nhanh hơn, chứ không phải là cách mạng tiền tệ số. Để đảm bảo tuân thủ pháp luật trong khi giữ lời hứa, các nhà phát triển và nhà quyết định nên tích hợp tính hợp pháp vào tầng giao thức, đồng thời duy trì khả năng phối ghép xuyên khu vực pháp lý.

Hiệp hội thanh toán blockchain và các tổ chức khác đang thúc đẩy chuẩn hóa thanh toán liên chuỗi mà không đánh đổi tính mở. Điều then chốt là chúng ta sẽ thiết kế hệ thống có tính bao dung và tự chủ hay giữ hệ thống cũ trong lớp kỹ thuật số. Tương lai của tiền tệ phụ thuộc vào con đường chúng ta chọn, và hiện tại, thế giới crypto đang lệch khỏi tầm nhìn ban đầu của Satoshi.