Stablecoin tiết lộ sự kém hiệu quả của tài chính truyền thống! Nhưng có thể sẽ không mang lại dân chủ tài chính, mà là quyền lực tập trung trở lại

Stablecoin cải thiện hiệu quả thanh toán nhưng lại đi ngược lại nguyên tắc ban đầu của phi tập trung, dưới sự chuyển hướng của quy định và sự tham gia của các ông lớn, có thể làm gia tăng tập trung quyền lực tài chính và định hình lại trật tự tiền tệ toàn cầu.

Những người cách mạng tiền điện tử ban đầu nhằm phá vỡ độc quyền của ngân hàng trung ương và các tổ chức cho vay thương mại lớn đối với trung gian tài chính. Mục tiêu vĩ đại của các tài sản mã hóa ban đầu như Bitcoin và công nghệ blockchain đằng sau là để vượt qua trung gian, kết nối trực tiếp hai bên giao dịch.

Công nghệ này nhằm mục đích dân chủ hóa tài chính, cho phép mọi người, bất kể giàu nghèo, dễ dàng tiếp cận các dịch vụ ngân hàng và tài chính rộng rãi. Các tổ chức tài chính mới nổi sẽ sử dụng công nghệ này để cung cấp dịch vụ tài chính cạnh tranh—bao gồm các sản phẩm tiết kiệm, tín dụng và quản lý rủi ro tùy chỉnh—mà không cần xây dựng các điểm giao dịch vật lý đắt đỏ.

Tất cả nhằm loại bỏ các tổ chức tài chính cũ đã mất niềm tin của công chúng trong thời kỳ khủng hoảng tài chính toàn cầu, và xây dựng một trật tự tài chính mới. Trong thế giới tài chính phi tập trung này, cạnh tranh và đổi mới sẽ phát triển mạnh mẽ. Người tiêu dùng và doanh nghiệp đều sẽ hưởng lợi.

Nhưng cuộc cách mạng này nhanh chóng bị phá vỡ. Các tài sản mã hóa phi tập trung như Bitcoin về bản chất được tạo ra và quản lý bởi các thuật toán máy tính, chứng minh rằng chúng không khả thi như phương tiện giao dịch. Chúng có biến động giá dữ dội, và không thể xử lý số lượng lớn giao dịch với chi phí thấp, khiến chúng không phù hợp cho sử dụng hàng ngày, và dẫn đến việc chúng không đạt được mục tiêu dự kiến. Ngược lại, Bitcoin và các tài sản mã hóa khác cuối cùng trở thành những gì chúng không nên—tài sản tài chính đầu cơ.

Sự xuất hiện của stablecoin đã lấp đầy khoảng trống này, trở thành phương tiện giao dịch đáng tin cậy hơn. Chúng sử dụng công nghệ blockchain giống như Bitcoin, nhưng duy trì giá trị ổn định bằng cách liên kết 1:1 với dự trữ tiền của ngân hàng trung ương hoặc trái phiếu chính phủ.

Stablecoin thúc đẩy sự phát triển của tài chính phi tập trung, nhưng chính chúng lại đi ngược lại với nguyên tắc phi tập trung.

Chúng không dựa vào niềm tin phi tập trung do mã code điều chỉnh, mà dựa vào niềm tin vào tổ chức phát hành. Quản trị của chúng cũng không phi tập trung, người dùng không quyết định quy tắc qua sự đồng thuận công khai. Ngược lại, tổ chức phát hành stablecoin quyết định ai có thể sử dụng và cách sử dụng. Giao dịch stablecoin cũng được ghi nhận trong sổ cái kỹ thuật số duy trì bởi mạng lưới các nút máy tính phi tập trung. Nhưng khác với Bitcoin, các giao dịch này được xác thực bởi tổ chức phát hành stablecoin, chứ không phải bởi thuật toán máy tính.

Kênh thanh toán

Có thể mục tiêu lớn hơn còn quan trọng hơn. Stablecoin vẫn có thể trở thành kênh để mọi tầng lớp thu nhập tiếp cận thanh toán kỹ thuật số và DeFi, làm giảm đặc quyền lâu dài của các ngân hàng thương mại truyền thống, và trong một số khía cạnh, thu hẹp khoảng cách giữa các quốc gia giàu và nghèo. Ngay cả các quốc gia nhỏ cũng có thể hưởng lợi từ việc dễ dàng tiếp cận hệ thống tài chính toàn cầu, giảm ma sát trong thanh toán.

Stablecoin thực sự giảm chi phí thanh toán, giảm ma sát trong thanh toán, đặc biệt là trong thanh toán xuyên biên giới. Người nhập cư có thể chuyển tiền về quê nhà dễ dàng và tiết kiệm hơn trước đây. Các nhà xuất nhập khẩu có thể hoàn tất giao dịch quốc tế ngay lập tức mà không cần chờ đợi nhiều ngày.

Tuy nhiên, ngoài thanh toán, DeFi đã trở thành sân chơi của các kỹ thuật tài chính, sinh ra nhiều sản phẩm phức tạp có giá trị còn nghi vấn ngoài đầu cơ. Các hoạt động DeFi hầu như không cải thiện cuộc sống của các hộ nghèo, thậm chí có thể gây tổn hại lợi ích của các nhà đầu tư nhỏ lẻ dễ bị cám dỗ bởi lợi nhuận cao mà bỏ qua rủi ro, thiếu kinh nghiệm.

Chuyển đổi quy định

Luật mới gần đây của Mỹ cho phép các công ty phát hành stablecoin của riêng mình có thể thúc đẩy cạnh tranh và ngăn chặn các tổ chức phát hành kém uy tín? Năm 2019, Meta đã cố gắng phát hành stablecoin riêng tên là Libra (sau đổi tên thành Diem). Nhưng do phản đối mạnh mẽ từ các cơ quan quản lý tài chính, dự án cuối cùng bị dừng lại. Các cơ quan quản lý lo ngại rằng, stablecoin này có thể làm suy yếu hiệu lực của tiền tệ trung ương.

Cùng với sự thay đổi trong môi trường quy định tại Washington và chính phủ mới có thái độ thân thiện hơn với tiền điện tử, cánh cửa cho các nhà phát hành stablecoin tư nhân đã mở rộng. Các stablecoin do các tập đoàn lớn của Mỹ như Amazon và Meta phát hành, với bảng cân đối tài chính vững chắc, có thể chiếm lĩnh các nhà phát hành khác. Việc phát hành stablecoin sẽ gia tăng sức mạnh cho các doanh nghiệp này, dẫn đến tập trung thị trường hơn là cạnh tranh.

Các ngân hàng thương mại lớn cũng đang áp dụng một số công nghệ mới để nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng quy mô. Ví dụ, chuyển đổi tiền gửi ngân hàng thành token kỹ thuật số để giao dịch trên blockchain. Có thể dự đoán rằng, trong tương lai, các ngân hàng lớn sẽ phát hành stablecoin của riêng mình. Tất cả những điều này sẽ làm giảm lợi thế của các ngân hàng nhỏ hơn (ví dụ như các tổ chức cho vay khu vực và cộng đồng), và củng cố quyền lực của các ngân hàng lớn.

Vị thế quốc tế

Stablecoin cũng có thể củng cố cấu trúc hệ thống tiền tệ quốc tế hiện tại. Stablecoin được hỗ trợ bằng đô la Mỹ có nhu cầu lớn nhất, sử dụng phổ biến nhất trên toàn cầu. Chúng cuối cùng có thể gián tiếp nâng cao vị thế thống trị của đô la trong hệ thống thanh toán toàn cầu, và làm giảm các đối thủ tiềm năng. Ví dụ, Circle, công ty phát hành stablecoin lớn thứ hai USDC, có nhu cầu thấp đối với các stablecoin khác liên kết với các đồng tiền chính như euro và yên Nhật.

Ngay cả các ngân hàng trung ương chính cũng cảm thấy không yên tâm. Người ta lo ngại rằng, stablecoin hỗ trợ bằng đô la Mỹ có thể được dùng cho thanh toán xuyên biên giới, thúc đẩy Ngân hàng Trung ương châu Âu phát hành euro kỹ thuật số. Hệ thống thanh toán trong khu vực euro vẫn còn rời rạc. Mặc dù có thể chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng Hy Lạp sang tài khoản ngân hàng Đức, nhưng việc thanh toán bằng tiền trong các tài khoản ngân hàng của các quốc gia khác trong khu vực euro vẫn chưa thuận tiện.

Stablecoin gây ra mối đe dọa sinh tồn đối với tiền tệ của các nền kinh tế nhỏ. Ở một số quốc gia đang phát triển, người dân có thể tin tưởng hơn vào stablecoin của các công ty nổi tiếng như Amazon và Meta, thay vì các đồng tiền nội địa đang chịu lạm phát cao và biến động tỷ giá. Ngay cả trong các nền kinh tế có ngân hàng trung ương đáng tin cậy, quản lý tốt, người dân cũng có thể khó cưỡng lại sức hấp dẫn của stablecoin, vì chúng tiện lợi cho thanh toán trong nước và quốc tế, và giá trị liên kết với các đồng tiền chính toàn cầu.

Hiệu quả thấp của hệ thống thanh toán truyền thống

Tại sao stablecoin lại thu hút sự chú ý nhanh đến vậy? Một trong những lý do là chi phí cao, tốc độ xử lý chậm, quy trình phức tạp và các vấn đề kém hiệu quả khác vẫn còn gây khó khăn cho hệ thống thanh toán quốc tế và trong nước của nhiều quốc gia. Một số quốc gia đang xem xét phát hành stablecoin của riêng mình để tránh bị cạnh tranh bởi stablecoin hỗ trợ bằng đô la Mỹ. Nhưng cách làm này khó thành công. Họ tốt hơn là nên giải quyết các vấn đề của hệ thống thanh toán nội địa trước, và hợp tác với các quốc gia khác để loại bỏ ma sát trong thanh toán quốc tế.

Stablecoin có vẻ an toàn, nhưng thực tế tiềm ẩn nhiều rủi ro. Thứ nhất, chúng có thể thúc đẩy hoạt động tài chính bất hợp pháp, làm khó hơn trong việc chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Thứ hai, chúng có thể xây dựng các hệ thống thanh toán riêng do các công ty tư nhân quản lý, đe dọa tính toàn vẹn của hệ thống thanh toán.

Giải pháp

Giải pháp có vẻ rõ ràng: quản lý hiệu quả có thể giảm thiểu rủi ro, tạo điều kiện cho đổi mới tài chính, và hạn chế sự tập trung quá mức quyền lực kinh tế của một số công ty để đảm bảo cạnh tranh công bằng. Internet không có biên giới, vì vậy việc quản lý stablecoin ở cấp quốc gia không hiệu quả bằng mô hình hợp tác giữa các quốc gia.

Tiếc thay, trong bối cảnh thiếu hợp tác quốc tế và các quốc gia đều tích cực bảo vệ và thúc đẩy lợi ích của riêng mình, kết quả này khó có thể đạt được. Ngay cả các nền kinh tế lớn như Mỹ và khu vực đồng euro cũng tự quản lý trong vấn đề quy định tiền điện tử. Ngay cả khi có các biện pháp phối hợp, các nền kinh tế nhỏ hơn cũng khó tham gia quyết định. Các quốc gia này có hệ thống tài chính yếu, năng lực quản lý hạn chế, và kỳ vọng vào một hệ thống quản lý lành mạnh, có thể sẽ buộc phải chấp nhận các quy tắc do các cường quốc áp đặt, gần như không quan tâm đến lợi ích của chính họ.

Vai trò của stablecoin nằm ở việc phơi bày những điểm yếu phổ biến trong hệ thống tài chính hiện tại, và thể hiện cách công nghệ đổi mới có thể giải quyết các vấn đề này. Tuy nhiên, stablecoin cũng có thể dẫn đến sự tập trung quyền lực hơn nữa. Điều này có thể tạo ra một trật tự tài chính mới—không như các nhà tiên phong tiền điện tử đã hình dung, là một hệ thống đầy đổi mới và cạnh tranh, phân phối quyền lực tài chính công bằng hơn, mà thay vào đó sẽ mang lại nhiều bất ổn hơn.

• Bài viết được phép đăng lại từ：《Foresight News》
• Tiêu đề gốc：《The Stablecoin Paradox》
• Tác giả gốc：Eswar S. Prasad
• Dịch giả：Eric, Foresight News