Chuyển khoản 400 tỷ đằng sau thị trường chứng khoán Mỹ! Việt Nam trả 80 tỷ phí bảo vệ thuế quan để lộ diện lợi nhuận chênh lệch thuế

Năm 2025 Quý 3, Mỹ nhập khẩu từ Đông Nam Á đạt đỉnh mới 400 tỷ USD, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 40%, Việt Nam tăng vọt 25%. Việt Nam sử dụng đơn hàng Boeing trị giá 80 tỷ USD để giảm thuế từ 49% xuống còn 20%, dù vẫn còn tăng thuế thì vẫn rẻ hơn Trung Quốc 30%. Thông điệp dành cho nhà đầu tư chứng khoán Mỹ: Chuỗi cung ứng được tái cấu trúc chứ không biến mất, dòng vốn thông minh học cách đi vòng qua.

Bản chất cấu trúc của tăng trưởng 400 tỷ USD của thị trường chứng khoán Mỹ

(Nguồn: Financial Times, Anh)

Nếu phân tích rõ phần tăng trưởng 400 tỷ USD này, sẽ thấy nó tập trung cao độ vào lĩnh vực điện tử. Tháng 9 năm 2025, xuất khẩu sản phẩm điện tử của Việt Nam sang Mỹ tăng 109%, điện thoại tăng 48.7%. Đây là một cuộc “di chuyển vật lý” do Apple, Dell và HP dẫn dắt, các dây chuyền sản xuất ban đầu ở Trịnh Châu hoặc Trùng Khánh đang được sao chép sang Bắc Ninh, phía Bắc Việt Nam.

Dữ liệu tháng 9 của Bộ Thương mại Mỹ cho thấy hình ảnh gây sốc: xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm 40% hàng năm, đây là mức giảm lớn nhất kể từ khi gia nhập WTO. Đồng thời, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ lại tăng vọt 25%. Điều này không phải do nhu cầu tiêu dùng Mỹ biến mất, mà là nhu cầu được “dịch chuyển”. Các mô hình phân tích cho thấy đường cong giảm của Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ có mối tương quan tích cực đáng kinh ngạc với đường cong tăng của Trung Quốc xuất khẩu trung gian sang ASEAN.

Nói đơn giản, container ban đầu gửi trực tiếp đến Los Angeles, giờ đây gửi trước đến cảng Hải Phòng, đổi nhãn “Made in Vietnam”, rồi tiếp tục hành trình vượt đại dương. Những tàu chở hàng trên Thái Bình Dương không giảm đi, chúng chỉ đổi hướng qua Việt Nam. Đối với ngành vận tải biển (như Matson) và các REIT logistics trong thị trường chứng khoán Mỹ, điều này có nghĩa là tuyến đường dài hơn, chi phí vận chuyển thay đổi, nhưng lượng hàng vẫn giữ nguyên.

Chuyển dịch chủ yếu dựa trên điện tử thể hiện đặc điểm thịnh vượng có tính cấu trúc cao. Không phải tất cả các ngành đều hưởng lợi từ làn sóng này, dòng vốn có tính chọn lọc cao. Dữ liệu tháng 9 cho thấy, tăng trưởng của máy tính và điện thoại vượt xa các ngành khác, nhấn mạnh tính cấp bách của việc chuyển dịch chuỗi cung ứng điện tử. Sự tập trung ngành này vừa là cơ hội, vừa là rủi ro, vì nếu một khâu gặp vấn đề, toàn bộ chuỗi cung ứng có thể sụp đổ nhanh chóng.

80 tỷ USD đơn hàng Boeing đổi lấy ưu đãi thuế

Đây có thể là câu chuyện chơi lớn nhất năm 2025. Tháng 4 năm ngoái, Mỹ từng đe dọa áp thuế “đối xứng” 49% với Việt Nam, tưởng chừng là ngày tận thế của ngành sản xuất Việt Nam. Nhưng đến tháng 10, hai bên đạt thỏa thuận, thuế được “kỳ diệu” giảm xuống còn 20%. Chuyện gì đã xảy ra? Nhóm Wavers gọi đó là “Boeing đổi thuế”.

Việt Nam cam kết mua máy bay Boeing trị giá 80 tỷ USD và nhiều nông sản Mỹ, thực chất là trả một khoản phí bảo vệ đắt đỏ để được tiếp tục nằm trong chuỗi cung ứng của Mỹ. Quan trọng hơn, dù đã trả phí bảo vệ 20%, Việt Nam vẫn là một “khu vực miễn thuế” lớn. Hãy xem xét con số này: chi phí sản xuất tại Trung Quốc là 100 USD cộng thuế tổng hợp 60 USD, tổng cộng 160 USD; còn tại Việt Nam, chi phí cơ bản là 95 USD cộng thuế ưu đãi 19 USD (20%), tổng cộng 114 USD.

Ba tầng kinh tế của chênh lệch thuế

Ưu thế về chi phí lao động: Chi phí sản xuất tại Việt Nam thấp hơn Trung Quốc khoảng 5%, chủ yếu do chi phí lao động thấp hơn. Mức lương trung bình tại Việt Nam khoảng 60% của Trung Quốc, sự chênh lệch này đặc biệt rõ rệt trong các ngành lao động chân tay.

Hiệu ứng mở rộng chênh lệch thuế: Trung Quốc đối mặt với mức thuế tổng hợp 60% (thuế cơ bản cộng thuế trừng phạt), trong khi Việt Nam chỉ 20%. Khoảng cách 40 điểm phần trăm này khiến dù chi phí lao động tại Việt Nam có ngang bằng Trung Quốc, tổng chi phí vẫn có lợi thế rõ rệt.

Phần thưởng địa chính trị: Mô hình “phí bảo vệ” của Việt Nam thực chất là một dạng bảo hiểm địa chính trị. Thông qua việc mua các sản phẩm Mỹ để thể hiện thiện chí, đổi lấy quyền tiếp cận thị trường lâu dài. Chi phí ẩn này được phân bổ vào tất cả các mặt hàng xuất khẩu, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với việc đối mặt với thuế trừng phạt trực tiếp.

Chừng nào còn tồn tại “chênh lệch giá”, chuỗi cung ứng di chuyển về phía Nam sẽ không dừng lại. Đây cũng là lý do các chiến lược nên tập trung vào các doanh nghiệp đa quốc gia có thể tận dụng tốt khoảng chênh lệch này. Đối với nhà đầu tư chứng khoán Mỹ, các doanh nghiệp Mỹ có năng lực sản xuất tại Việt Nam (như Nike, chuỗi cung ứng Apple) sẽ là những người hưởng lợi trực tiếp từ cuộc di chuyển lớn này.

Black Swan 2026: Rủi ro rửa nguồn gốc xuất xứ

Trong cơn hưng phấn này, nhà đầu tư cần tỉnh táo. Rủi ro lớn nhất năm 2026 là “rửa nguồn gốc xuất xứ”. Trong thỏa thuận Mỹ-Việt có chứa một “quả bom”: nếu bị phát hiện là chuyển hàng trái phép (chỉ là đổi nhãn), thuế sẽ tăng vọt từ 20% lên 60% (thuế trừng phạt 40%). Đối với các nhà lắp ráp có lợi nhuận mỏng, đây là thảm họa không thể tránh khỏi.

Hải quan Mỹ (CBP) đang theo dõi sát các hoạt động chuyển hàng đơn giản, không có chuyển đổi thực chất. Nguy cơ tuân thủ lớn ẩn sau đó, nếu bị phát hiện, doanh nghiệp không chỉ đối mặt phạt tiền khổng lồ mà còn có thể bị đưa vào danh sách đen, mất quyền tiếp cận thị trường Mỹ. Đến cuối năm 2025, đã có nhiều vụ các doanh nghiệp Việt Nam bị phát hiện gian lận nguồn gốc xuất xứ, bị phạt hàng chục triệu USD.

Quan điểm đầu tư cốt lõi: lạc quan về các “chủ nhà” và “người sửa đường” tại Việt Nam. Dù ai sản xuất tại Việt Nam, các khu công nghiệp (như KBC, IDC và các khái niệm liên quan) và nhu cầu logistics cảng biển là rất cứng. Tránh xa các nhà xuất khẩu điện tử lắp ráp đơn thuần, lợi nhuận thấp, đang ở trung tâm của cơn bão pháp lý. Chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc chứ không biến mất, dòng vốn thông minh sẽ không đi ngược dòng mà học cách đi vòng qua.

Lời khuyên thực chiến dành cho nhà đầu tư chứng khoán Mỹ: tăng tỷ lệ các thương hiệu Mỹ có năng lực sản xuất tại Việt Nam (như Nike, Apple), tránh xa các cổ phiếu Trung Quốc chỉ lắp ráp nhẹ, chú ý đến các REIT bất động sản công nghiệp Việt Nam và các cổ phiếu logistics Đông Nam Á (như nhà vận hành cảng Singapore), những mục tiêu thực sự có thể vượt qua chu kỳ chiến tranh thuế quan.