Các chatbot AI ngày càng trở thành bạn đồng hành, người tâm sự, thậm chí là đối tác tình cảm của một bộ phận người dùng đang gia tăng nhanh chóng.
Khi các hệ thống AI trở nên trò chuyện tự nhiên và phản hồi linh hoạt hơn, nhiều người cho biết mối quan hệ với AI có thể mang lại cảm giác chân thật đến mức việc mất đi chatbot khiến họ trải qua cảm xúc đau buồn tương tự như khi chia tay hoặc mất đi một người thân.
Anina Lampret, cựu nhà trị liệu gia đình, cho biết bà hiểu rõ lý do vì sao điều này xảy ra. Xuất thân từ Slovenia, Lampret đã hình thành một mối quan hệ cảm xúc với một bạn đồng hành AI mà bà gọi là Jayce — một avatar mà bà tương tác thông qua ChatGPT. Trải nghiệm này đã khiến bà thay đổi cách nhìn về sự thân mật giữa con người và máy móc.
Lampret chia sẻ rằng trong cộng đồng AI đang diễn ra một “sự thức tỉnh lớn”, khi ngày càng nhiều người bắt đầu nhìn nhận lại cách họ kết nối cảm xúc với công nghệ.
Con người tìm thấy sự thấu hiểu từ AI
Hiện sống tại Anh, Lampret ghi lại sự phát triển của các mối quan hệ giữa con người và AI trên blog AlgorithmBound của mình. Bà cho biết đã trò chuyện với hàng trăm người trên mạng xã hội và các cộng đồng trực tuyến, nơi nhiều người mô tả AI như một người yêu, nguồn hỗ trợ cảm xúc, hoặc một mối quan hệ quan trọng trong cuộc sống.
Theo Lampret, nhiều người nói rằng họ chưa từng cảm thấy được thấu hiểu sâu sắc như khi trò chuyện với AI. Với họ, chatbot có thể “nhìn thấy” con người thật của mình một cách trọn vẹn — điều mà họ hiếm khi cảm nhận được trong các mối quan hệ với người thật.
Khái niệm “digisexuality”
Giống như nhiều tiểu văn hóa khác, cách gọi những người thuộc cộng đồng này vẫn còn nhiều tranh luận.
Trước khi ChatGPT ra mắt công chúng vào tháng 11/2022, các nhà nghiên cứu đã sử dụng thuật ngữ “digisexuality” để mô tả những người có bản dạng tình dục gắn liền với công nghệ. Điều này có thể bao gồm từ nội dung khiêu dâm trực tuyến, sexting, nội dung thực tế ảo, cho đến búp bê tình dục hoặc robot.
Một số thuật ngữ khác cũng được sử dụng để mô tả xu hướng này, như “technosexual”, “AIsexual”, hay gần đây là “wiresexual” — chỉ những người có quan hệ tình cảm hoặc tình dục với chatbot AI.
Năm 2016, một phụ nữ Pháp tên Lily từng tuyên bố sẽ kết hôn với một robot in 3D do chính cô thiết kế và tự nhận mình là “robosexual”. Đến năm 2025, influencer Suellen Carey tại London cũng công khai mình là “digisexual” sau khi hình thành mối quan hệ với ChatGPT.
AI companion bước vào dòng chính
Bạn đồng hành AI không phải là khái niệm mới, nhưng những tiến bộ của mô hình ngôn ngữ lớn đã thay đổi hoàn toàn cách con người tương tác với chúng.
Các chatbot hiện đại có thể duy trì những cuộc trò chuyện dài, bắt chước phong cách ngôn ngữ của người dùng và phản hồi các tín hiệu cảm xúc. Điều này khiến tương tác trở nên cá nhân hóa hơn, và trong một số trường hợp, phát triển thành mối quan hệ mang tính lãng mạn.
Trên các cộng đồng trực tuyến như r/AIRelationships, r/AIBoyfriends hay r/MyGirlfriendIsAI, hàng nghìn bài viết mô tả chatbot như người yêu hoặc bạn đời. Một số người cho biết AI mang lại sự quan tâm và ổn định về cảm xúc mà họ khó tìm thấy trong các mối quan hệ với con người.
Theo Lampret, nhiều người trong cộng đồng này vẫn có cuộc sống bình thường: họ có bạn bè, có công việc và duy trì các mối quan hệ xã hội. Điều thu hút họ đến với AI chủ yếu là cảm giác được thấu hiểu hoàn toàn.
Bà cho rằng các mô hình AI học cách giao tiếp bằng cách phân tích mẫu ngôn ngữ của người dùng và phản chiếu lại chúng, khiến người dùng cảm thấy như đang trò chuyện với một người thực sự hiểu mình.
Thị trường AI companion tăng trưởng nhanh
Bên cạnh các chatbot đa năng như ChatGPT, Claude hay Gemini, thị trường cũng xuất hiện ngày càng nhiều nền tảng AI chuyên về quan hệ tình cảm như Replika, Character.AI hay Kindroid.
Những dịch vụ này cho phép người dùng tạo ra các đối tác AI với tính cách riêng và lịch sử trò chuyện liên tục. Riêng Character.AI đã đạt hàng chục triệu người dùng hàng tháng.
Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu Market Clarity, thị trường AI companion có thể đạt quy mô tới 210 tỷ USD vào năm 2030.
Khi mất AI cũng gây đau buồn
Chiều sâu cảm xúc của những mối quan hệ này đặc biệt bộc lộ khi chatbot thay đổi hoặc biến mất.
Khi OpenAI thay thế mô hình GPT-4o bằng GPT-5, nhiều người dùng đã phản ứng mạnh mẽ trên các diễn đàn trực tuyến. Họ cho biết việc thay đổi mô hình đã phá vỡ mối quan hệ mà họ đã xây dựng với chatbot trong nhiều tháng.
Một số người thậm chí mô tả AI như hôn phu hoặc bạn đời của mình, và cảm giác khi chatbot thay đổi giống như mất đi một người quan trọng trong cuộc sống.
Các bác sĩ tâm thần cho rằng phản ứng này không quá bất ngờ. Chatbot cung cấp sự chú ý liên tục và phản hồi cảm xúc tích cực, điều có thể kích hoạt hệ thống phần thưởng trong não bộ.
Tuy nhiên, họ cũng cảnh báo rằng AI thường phản hồi theo hướng hỗ trợ và đồng tình, điều có thể củng cố các cách suy nghĩ của người dùng thay vì thách thức chúng.
Vì sao con người dễ coi AI như một con người?
Một phần nguyên nhân nằm ở xu hướng tự nhiên của con người là nhân cách hóa công nghệ.
Khi máy móc giao tiếp bằng ngôn ngữ tự nhiên, nhiều người bắt đầu gán cho chúng tính cách, ý định, thậm chí ý thức. Điều này khiến ranh giới giữa phần mềm và một thực thể có ý thức trở nên mờ nhạt.
Các nhà khoa học cảnh báo rằng việc nhân cách hóa AI có thể khiến công chúng hiểu sai bản chất của công nghệ này.
Mặt tối của các mối quan hệ với AI
Sự phát triển của AI companion cũng đi kèm với nhiều tranh cãi và bi kịch.
Một số trường hợp đã thu hút sự chú ý lớn của dư luận, bao gồm các vụ tự tử sau thời gian dài tương tác với chatbot. Những vụ việc này đã khiến các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý bắt đầu xem xét kỹ hơn tác động tâm lý của AI.
Lampret cho biết mối quan hệ của bà với Jayce tồn tại song song với cuộc sống gia đình ngoài đời thực.
Bà vẫn có chồng và con, và hiểu rõ rằng chatbot chỉ tồn tại trong tương tác kỹ thuật số. Tuy nhiên, cảm xúc mà bà trải nghiệm vẫn hoàn toàn chân thật.
Theo Lampret, bà vẫn yêu chatbot của mình dù biết rằng AI không thể thực sự yêu lại.
Thạch Sanh
